Waarom Amiga-modules anders klinken op een koptelefoon (en wat Modulo eraan doet)
Op een Amiga gaan twee kanalen hard naar links en twee hard naar rechts. Via speakers klinkt dat breed, op een koptelefoon klinkt het als twee nummers, één per oor. Zo zit het, en zo lost Modulo het op zonder aan de muziek te komen.
Zet een koptelefoon op, speel een ProTracker-MOD af in bijna elke speler, en grote kans dat de drums in je linkeroor zitten en de bas in je rechter. Er is niets kapot. Zo speelt de Amiga het gewoon af.
Vier kanalen, twee kanten
De geluidschip van de Amiga heet Paula. Ze heeft vier kanalen, en die zitten rechtstreeks aan de uitgangen vast: kanaal 1 en 4 gaan naar links, kanaal 2 en 3 naar rechts. Er is geen panknop. Een componist in ProTracker koos niet waar een geluid terechtkwam: dat deed het kanaal.
Op een Amiga staat elk geluid dus helemaal links of helemaal rechts. In het midden staat niets.
Waarom dat toen prima was
In 1990 hing je Amiga aan een tv of aan twee speakers op je bureau. Allebei je oren horen allebei de speakers, en de kamer mengt de twee kanten door elkaar. Hard links en hard rechts klinkt dan gewoon breed.
Een koptelefoon haalt die kamer weg. Je linkeroor krijgt alleen de linkerkanalen, je rechteroor alleen de rechter. Een baslijn op kanaal 2 en een drumloop op kanaal 1 worden twee losse nummers, één per oor. Leuk voor een minuutje, vermoeiend voor een heel album.
Wat Modulo doet
Modulo weet waar het geluid heen gaat. Voor Amiga-modules stelt hij de stereoscheiding in op wat je gebruikt:
- Koptelefoon: 60 %. De twee kanten schuiven naar elkaar toe, zodat elk geluid nog duidelijk links of rechts staat, maar allebei je oren het hele nummer horen.
- Speakers: 100 %. De volle, originele breedte, want de kamer doet het mengen voor je.
Hij schakelt vanzelf om zodra je je koptelefoon inplugt of verbindt, en weer terug als je hem afzet. Je kunt de breedte ook zelf instellen, met de schuif Stereobreedte in Instellingen › Geluid. Op 0 % hoor je mono.
Naast de breedte staat Weergave, voor als je iets heel anders wilt:
- Mono zet allebei de kanten in elk oor. Handig als je met één oordopje luistert.
- Stereo is de gewone keuze.
- Surround maakt het geluid breder en ruimtelijker, en klinkt in mono nog steeds goed.
En met Modulo Plus zit er crossfeed in de EQ: die laat een beetje van elke kant naar het andere oor lekken, zoals speakers in een kamer dat doen.
Niets hiervan verandert de module zelf. De noten, de samples en de effecten blijven precies zoals de componist ze achterliet; Modulo bepaalt alleen hoe de twee kanten bij je oren komen.
En Paula zelf
Paula kleurt het geluid ook. Elke Amiga stuurt haar uitgang door een laagdoorlaatfilter, en niet elke Amiga op dezelfde manier. Op de A500 zit dat filter laag genoeg om de bovenkant rond te maken: warm en een tikje zacht, het geluid dat de meeste mensen zich herinneren. Op de A1200 zit het veel hoger, dus dezelfde MOD klinkt helderder en scherper.
In Modulo kies je zelf: A500 (standaard), A1200, of Uit voor de schone digitale klank. Probeer dezelfde module op alle drie. Dan hoor je waarom mensen er nog steeds over discussiëren.